بحث آزاد یعنی چه؟

ما در این جا با اسم یکی از فعالیت های سی و دو گانه ی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روبرو هستیم که برای شناخت آن باید بر سر یک تعریف توافق کنیم.

این فعالیت "بحث آزاد" است. عنوان فعالیت بحث آزاد از ترکیب یک اسم "بحث" و یک " صفت" آزاد درست شده است. برای رسیدن به تعریف این عنوان ترکیبی نخست تلاش می کنیم تا معنی آن را پیدا کنیم.

برای یافتن معنی لغت های فارسی در زمان حاضر بهترین و قابل اعتماد ترین منبع هنوز لغت نامه ی دهخداست. متاسفانه در لغت نامه ی دهخدا چنین ترکیبی وجود ندارد و ما مجبور به شکستن این اسم ترکیبی به دو لغت "بحث " و " آزاد " هستیم.

" بحث " به معنی ، واپژوهیدن، کاویدن و تفتیش کردن از کسی یا چیزی، واکاویدن از سخن ، جست و جو، مناظره، محاجه، گفت و گو، مذاکره ، مناظره، مسئله پرسیدن ، دور زدن سخن در باره ی چیزی یا کسی ،اعتراض ، ایراد، پرسش کردن و پرس و جو کردن برای یافتن یک حقیقت علمی یا ناگفته های یک حادثه و گفت و گوی انتقادی و ...است.

"آزاد" به کسی گفته می شود که بنده نباشد و هم چنین نام درختی و گلی و قصبه ای و زنی و تخلص شاعری است.

برای انتخاب یکی از معنی های پیش نهاد شده برای واژه ی بحث و هم نشین کردن آن با صفت آزاد و رسیدن به معنی عنوان ترکیبی " بحث آزاد" باید تلاش کنیم از یک طرف ذهن کسی را که برای نخستین بار این فعالیت را نامگذاری کرده است، بخوانیم و از طرف دیگر فهم و درک مربیان کانون از فعالیت را بازیابی کنیم،تا بتوانیم به بهترین و اجرایی ترین تعریف از این فعالیت در کانون برسیم.

در این جا بحث به معنی واپژوهیدن و واکاویدن از کسی نمی تواند باشد ، چرا که در کانون کسی نمی خواهد از کسی بازجویی وبازپرسی کند و پژوهش در نظر و عقیده ی اعضا جز وظایف مربی نیست.

در این جا بحث پژوهیدن و جست و جو در علوم محض،یعنی ریاضیات وفیزیک و شیمی و زیست شناسی و زمین شناسی و دیگر علوم وابسته به این علوم هم نیست، چرا که مربی کانون _ بر خلاف معلم مدرسه _ به طور رسمی متخصص هیچ کدام از این رشته ها نیست و وظیفه ی آموزش مستقیم اعضا را ندارد.

در این جا بحث ، مسئله پرسیدن نیست، چرا که مربی کانون وظیفه ی حل هیچ مسئله ای را به عهده ندارد، مگر مسئله ای در حیطه ی فعالیت های مربیان کانون که آن هم نمی تواند موضوع یک فعالیت گسترده ی کانونی باشد.

در این جا بحث آزاد به معنی اعتراض و ایراد نیست، چرا که مربی کانون مرجع هیچ اعتراض و ایرادی نیست، مگر موضوعی مرتبط با فعالیت های مربیان کانون که آن هم نمی تواند موضوع یک فعالیت گسترده ی کانونی باشد.

ولی در این جا بحث می تواند به معنی واکاویدن از سخن ، جست و جو، مناظره، گفت و گو، مذاکره ، دور زدن سخن( درمیان گروهی گفت و گو کننده ) در باره ی چیزی یا کسی ، پرسش کردن و پرس و جو کردن برای یافتن یک حقیقت علمی یا ناگفته های یک حادثه و گفت و گوی انتقادی باشد. اما این گستره ی معنی بسیار وسیع تر از آن است که بتوان بر اساس آن به یک تعریف موجز و رسا رسید. برای همین باید از میان این معنی ها ، آن را که به فعالیت کانونی نزدیک تر باشد، انتخاب کرد.

در میان معنی های باقی مانده چند گزینه به تعریف اولیه ی این فعالیت، جزوه ی تدوین شده در سال 1379 نزدیک تر است. در آن جا بحث آزاد این طور تعریف شده است:

فعالیتی است گروهی ، که در آن اعضا با هدایت مربی ، به منظور آشنایی با شیوه صحیح بحث ، به گفتگوی آزاد و محترمانه پیرامون موضوع مورد نظر ، می پردازند

بر اساس این تعریف، دور زدن سخن در باره ی چیزی یا کسی ، گفت و گو کردن ، مناظره کردن و پرس و جو کردن برای ناگفته های یک حادثه و یا یک حقیقت علمی و گفت و گوی انتقادی می تواند به معنی مورد نظر در کانون نزدیک تر باشد.

مخرج مشترک این معنی ها گفت و گو کردن با هدف مشخص است. و با توجه به هدف فعالیت های کانون که همان پرورش فکری کودکان و نوجوانان باشد ، به نظر می رسد دور زدن سخن در باره ی چیزی یا کسی یا موضوعی به هدف کانون نزدیک تر است.

دور زدن سخن در بین یک گروه از اعضای کانون در فعالیت بحث آزاد که به شکل رسمی و با حضور و هدایت و مدیریت مربی انجام می شود شکل دور زدن سخن را از مناظره به گفت و گوی انتقادی نزدیک تر می کند، چرا که در مناظره مدیر و ناظم جلسه وظیفه ی هدایت بحث را به عهده ندارد و فقط نظم چرخش سخن و عدالت در فرصت سخن گفتن را مدیریت می کند.

پا نوشته: تفاوت بین دور زدن سخن در یک جمع غیر رسمی مثل جمع مهمانان ، با یک جمع رسمی مثل فعالیت گفت و گوی آزاد در کانون، مدیریت و نظم دادن به بحث به وسیله ی یک ناظم ، رئیس یا هادی جلسه در جمع رسمی و نبودن چنین نظم دهنده و هدایت گری در یک جمع غیر رسمی مثلا جمع مهمانان ، است.

حال باید پاسخ این پرسش را پیدا کنیم که منظور از هم نشین کردن صفت "آزاد" با واژه ی " بحث" چه بوده است؟ از آن جایی که مجموعه ی فعالیت های کانون با هدف های مشخص رسمی ، زیر نظر مربی ، به شکل متمرکز در روش و هماهنگ در تمام مراکز انجام می شود، پس صفت آزاد نمی تواند ناظر بر تمام وجوه این فعالیت باشد. به عبارت دیگر چون فعالیت های کانون با هدایت های لازم و تمهیدات از پیش تعیین شده انجام می شود، مربی مجبور است محدودیت های موجود در انتخاب موضوع را اعمال کند و چرخش سخن را بدون برخورد با کناره های ممنوع اخلاقی و اجتماعی وسیاسی پیش ببرد. به این ترتیب صفت آزاد پس از اعمال این محدودیت ها فعال می شود و بیش تر ناظر بر بیان عقیده و نظر از طرف اعضا است.

با توجه به استدلال های بالا می توانیم برای فعالیت بحث آزاد در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تعریف زیر را پیش نهاد کنیم:

" بحث آزاد" چرخش سخن است بین اعضاء ، با هدایت مربی در موضوعی که مورد توافق مربی و اعضا قرار گرفته باشد، به شکل گفت وگوی انتقادی آزاد.

در این جا منظور از واژه "انتقادی " تعریف دکارتی از عمل "نقد" یعنی روشن کردن زوایای تاریک موضوع مورد نظر است.

نوضیح 1_ در این جا تلاش شده است تعریف فعالیت بحث آزاد از طریق تحقیق کتاب خانه ای به دست بیاید. مخرج مشترک این تعریف با تعریفی که از تحقیق میدانی حاصل خواهد شد، به عنوان تعریف نهایی پیش نهاد خواهد شد.

توضیح 2_ این تعریف در مقایسه با تعریف جزوه ی سال 1379 این تغییرات را نشان می دهد.

الف: در تعریف پیشین واژه ی بحث معنی نشده است.

در تعریف تازه از معنای چرخش سخن که معنایی لغت نامه ای و دایره المعارفی از بحث است، استفاده شده است

ب: در تعریف پیشین آشنایی با شیوه ی صحیح بحث تنها هدف از فعالیت بحث آزاد فرض شده است. در حالی که این فقط یکی از اهداف فعالیت بحث آزاد می تواند باشد. و نیز بحث شیوه های مختلفی می تواند داشته باشد که در این جا به آن ها اشاره نشده است.

در تعریف جدید چرخش سخن در بین اعضا که از دل تعریف واژه بحث درآمده است، اشاره ای روشن به شیوه ی انجام این فعالیت دارد.

در تعریف تازه هدف پرورش فکری کودکان و نوجوانان که نام کانون از آن گرفته شده و وظیفه ی اصلی و تنها وظیفه ی کلی کانون است، از طریق بحث انتقادی_ با تعریف جدید انتقاد_ محقق می شود. در حالی که در تعریف پیشین نیل به این هدف به این روشنی بیان نشده بود.

ج: بین بحث و گفت و گو تفاوت هایی وجود دارد که در تعریف پیشین به این تفاوت ها توجه نشده است.

د: صفت محترمانه جز آداب اولیه ی یک گفت و گو و بحث و مناظره است و آوردن آن در تعریف لزومی ندارد. ضمن آن که حدود و صغور صفت محترم برای هر کس متفاوت است. به طور کلی بهتر آن است که تا حد امکان در تعریف ها از صفت استفاده نشود.

و: در تعریف پیشین به روش یا روش های انتخاب موضوع بحث اشاره نشده است.

در تعریف تازه به روش انتخاب موضوع اشاره ای روشن شده است.

ه: در تعریف پیشین صفت آزاد تعریف نشده است و هر کس به ظن خود می تواند گفت و گو و بحثی را آزاد یا غیر آزاد تصور کند.

در تعریف تازه صفت آزاد و کارکرد آن در این فعالیت به روشنی مشخص شده است.

منبع :

http://bah3eazad.blogfa.com/post-16.aspx